ఎంగిలిపూల బతుకమ్మ.. పూల పండుగకు తొలి పూజ!

తెలంగాణ ప్రత్యేక కథనం: పూలను దేవుడికి సమర్పించడం ఒక సంప్రదాయం.. కానీ పూలనే దైవంగా భావించి పూజించడం తెలంగాణ ఆడపడుచుల ప్రత్యేకత. అదే బతుకమ్మ పండుగ. తొమ్మిది రోజులపాటు సాగే ఈ పూల పండుగలో తొలి రోజైన ఎంగిలిపూల బతుకమ్మకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. పితృ అమావాస్య రోజున ప్రారంభమయ్యే ఈ వేడుకతో తెలంగాణ పల్లెలు, పట్టణాలు పూల పరిమళాలతో కళకళలాడుతాయి. మహిళలు, యువతులు సంప్రదాయ దుస్తుల్లో ముస్తాబై బతుకమ్మలను పేర్చి, గౌరమ్మను పూజిస్తూ పాటలు పాడి, ఆటలాడుతూ పండుగకు స్వాగతం పలుకుతారు.

‘ఎంగిలిపూలు’ పేరు వెనుక ఏముంది?
ఎంగిలిపూల బతుకమ్మ అనే పేరు వెనుక ప్రాంతానికో వివరణ, పెద్దలు చెప్పే సంప్రదాయ కథనాలున్నాయి. పండుగకు ముందురోజే సేకరించి భద్రపరిచిన పూలతో బతుకమ్మను పేర్చడం వల్ల ఈ పేరు వచ్చిందని కొందరు చెబుతారు. మరికొన్ని ప్రాంతాల్లో పూల కాడలను చేతులతో తుంచడం లేదా నోటితో కొరకడం వంటి పాత పద్ధతులతో ఈ పేరును అనుసంధానిస్తారు. అయితే ఈ వివరణల్లో ఒకటే చారిత్రకంగా నిర్ధారితమైందని చెప్పడానికి ఆధారాలు పరిమితంగా ఉన్నాయి. సంప్రదాయంగా మాత్రం ఎంగిలిపూల బతుకమ్మనే తొమ్మిది రోజుల ఉత్సవాలకు ఆరంభంగా భావిస్తారు.
పూలలో ప్రకృతి.. ప్రకృతిలో దైవత్వం..!
తంగేడు, గునుగు, బంతి, చామంతి, నందివర్ధనం వంటి కాలానుగుణ పూలతో బతుకమ్మను అందంగా పేర్చడం ఈ పండుగ ప్రత్యేకత. ఒక్కో వరుసలో ఒక్కో రంగు, ఒక్కో రకం పూలను అమర్చి గోపురాకారంలో తీర్చిదిద్దుతారు. పూల సౌందర్యంలో గౌరమ్మను దర్శిస్తూ మహిళలు భక్తిశ్రద్ధలతో పూజలు చేస్తారు. వర్షాకాలం ముగింపు దశలో ప్రకృతి పూలతో కళకళలాడే సమయంలో ఈ పండుగ రావడం మరో విశేషం. పూలు, చెరువులు, నేల, మనిషి మధ్య ఉన్న అనుబంధాన్ని బతుకమ్మ గుర్తుచేస్తుంది.

ఆడపడుచుల ఐక్యతకు ప్రతీక...!
బతుకమ్మ పండుగలో ఇంటింటి మహిళలు, యువతులు కలిసి పాల్గొనడం ప్రధాన ఆకర్షణ. పెళ్లికాని యువతులు లంగా ఓణీలు, సంప్రదాయ దుస్తుల్లో ముస్తాబవుతారు. వివాహిత మహిళలు చీరలు, ఆభరణాలతో అలంకరించుకుని కుటుంబ సభ్యులు, స్నేహితులతో కలిసి వేడుకల్లో పాల్గొంటారు. బతుకమ్మ చుట్టూ వలయంగా నిలబడి చప్పట్లు కొడుతూ జానపద పాటలు పాడుతారు. పాటల్లో కుటుంబ బంధాలు, పల్లె జీవితం, దేవతల కథలు, మహిళల అనుభవాలు ప్రతిధ్వనిస్తాయి. పుట్టింటి ఆడపడుచులు కలుసుకోవడం, బంధువులు ఒకచోట చేరడం ఈ పండుగకు మరింత ఆత్మీయతను తీసుకొస్తుంది.

తొలి రోజు నైవేద్యం.. భక్తితో ఆరాధన..!
ఎంగిలిపూల బతుకమ్మ రోజున ప్రాంతీయ ఆచారాలను అనుసరించి నువ్వులు, నూకలు లేదా బియ్యంపిండి వంటి పదార్థాలతో నైవేద్యం సమర్పించే సంప్రదాయం కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఉంది. ముందుగా ఇంట్లో గౌరమ్మను పూజించి, సాయంత్రం మహిళలు కలిసి బతుకమ్మ ఆటలు ఆడుతారు. పూజా విధానాలు, నైవేద్యాలు ప్రాంతాలను బట్టి మారవచ్చు. ఈ ఆచారాలన్నీ కుటుంబ పెద్దల నుంచి పిల్లలకు సంక్రమిస్తూ తరతరాల సంప్రదాయాలుగా కొనసాగుతున్నాయి.
చెరువులతో ముడిపడిన పండుగ...!
బతుకమ్మ వేడుకల చివర్లో పూల బతుకమ్మలను నీటి వనరుల్లో నిమజ్జనం చేయడం ఆనవాయితీ. పూలు, నీరు, ప్రకృతితో ముడిపడిన ఈ సంప్రదాయం చెరువుల ప్రాధాన్యాన్ని గుర్తుచేస్తుంది. తెలంగాణలో చెరువులు వ్యవసాయానికి, గ్రామీణ జీవనానికి ఆధారం. పండుగలో ప్రకృతిని ఆరాధించడంతోపాటు నీటి వనరులను కాపాడుకోవాలనే భావనను కూడా ముందుకు తీసుకెళ్లవచ్చు. నిమజ్జనం సందర్భంగా ప్లాస్టిక్‌, ఇతర వ్యర్థాలు చెరువుల్లో పడకుండా చూసుకోవడం ద్వారా పండుగ స్ఫూర్తిని పర్యావరణ పరిరక్షణతో ముడిపెట్టవచ్చు.

తొమ్మిది రోజుల పూల పరిమళం...!
ఎంగిలిపూల బతుకమ్మతో మొదలయ్యే వేడుకలు అటుకుల బతుకమ్మ, ముద్దపప్పు బతుకమ్మ, నానబియ్యం బతుకమ్మ, అట్ల బతుకమ్మ, అలిగిన బతుకమ్మ, వేపకాయల బతుకమ్మ, వెన్నముద్దల బతుకమ్మ మీదుగా సద్దుల బతుకమ్మ వరకు కొనసాగుతాయి. రోజుకో ప్రత్యేకత, రోజుకో నైవేద్యం, రోజుకో ఆచారం ఈ పండుగను మరింత వైవిధ్యభరితంగా నిలుపుతాయి. చివరి రోజు సద్దుల బతుకమ్మ వేడుకల్లో మహిళలు పెద్ద సంఖ్యలో పాల్గొని పూల పండుగకు ఘనంగా ముగింపు పలుకుతారు.
ఎంగిలిపూల బతుకమ్మ ఇచ్చే సందేశం ఒక్కటే—ప్రకృతిని ప్రేమించాలి, సంప్రదాయాలను కాపాడాలి, కుటుంబ బంధాలను బలోపేతం చేయాలి. పూలను పేర్చి గౌరమ్మను కొలిచే ఈ వేడుక తెలంగాణ ఆడపడుచుల ఆత్మీయతకు, సాంస్కృతిక అస్తిత్వానికి ప్రతీకగా నిలుస్తోంది. అందుకే బతుకమ్మ కేవలం పండుగ కాదు.. తెలంగాణ బతుకు పాట, ప్రకృతి ఆరాధన, తరతరాల వారసత్వం.